PIELĘGNACJA ROŚLIN

Jeśli wrzesień jest suchy uprawy nadal trzeba nawadniać. Dostateczna wilgotność gleby pozwoli na dorastanie korzeni póżnych odmian marchwi, buraków z siewu w lipcu, skorzonery i rzodkiewki. Poprawią się też warunki wzrostu warzyw kapustnych, które wymagają dużo wody w okresie dorastania główek czy róż. W połowie miesiąca należy odgłowić kapustę brukselkę (usunąć wierzchołek wzrostu). Aby poprawić walory smakowe selera naciowego i endywii, pod koniec wegtacji trzeba przeprowadzić zabieg bielenia. Bielone części jadalne tych warzyw mają łagodnieszy smak i tracą gorycz. Bielone rośliny trzeba podlewać ostrożnie. Bielenie selera naciowego należy przeprowadzić na 2-3 tygodnie przed terminem zbioru. Liście na roślinie wiąże się w górnej części, a ogonki owija papierem lub czarną folią i wiąże sznurkiem. Bielenie endywii należy przeprowadzić na około 2 tygodnie przed zbiorem. W suchy ciepły dzień, liście trzeba zebrać w pęczek i zawiązać tak, aby tworzyły rozetę.

JESIENNE ZAKŁADANIE TRAWNIKA (1)

Jesień jest dobrą porą na założenie trawnika. Trzeba to zrobić odpowiednio wcześnie, aby nasiona traw nie tylko skiełkowały, ale także, żeby trawa wzrosła i zdążyła się przygotować do okresu spoczynku zimowego, jeszcze przed przymrozkami. Z tych też względów trawnik trzeba założyć do końca września. Bardzo ważne jest staranne przygotowanie podłoża przed przystąpieniem do prac ziemnych. Najpierw czyścimy teren z chwastów, potem przystępujemy do właściwych prac ziemnych. Niwelujemy większe nierówności. Ziemie z wzniesień przenosimy w zagłębienia. Po wstępnym wyrównaniu terenu rozsypujemy nawozy mineralne. Przy jesiennym zakładaniu trawnika stosujemy wyłącznie nawozy fosforowe i potasowe, nie stosujemy natomiast nawozów azotowych, które mogą spowodować wydłużenie wegetacji traw i tym samym ich przemarznięcie. Teraz trzeba przekopać cały teren przeznaczony pod trawnik.

JESIENNE ZAKŁADANIE TRAWNIKA (2)

Trawy lubią podłoże lekkie i przepuszczalne, jeżeli mamy glebę zwięzłą, to przed przekopaniem zaleca się rozsypać warstwę grubego piasku i żwiru. Następnie przekopaną ziemię naprzemiennie (3-5 razy) wałujemy i grabimy, aż do uzyskania równości powierzchni. Grabiąc usuwamy resztki chwastów i wszelkie nieczystości zalegające wcześniej w ziemi. Najlepsze do zakładania trawników ozdobnych są mieszanki składające się z nasion trzech gatunków traw :  kostrzewy czerwonej, życicy trwałej oraz wiechliny łąkowej. Tej ostatniej w mieszance powinno być 10-15%, a pozostałe dwa gatunki w proporcjach 1:1. Przy wyborze mieszanki trawnikowej należy kierować się jej składem, a nie nazwą handlową, gdyż w przeciwnym razie zamiast trawnika założymy sobie łąkę. Nasiona traw siejemy w dawce 35-50 mg/mkw, w bezwietrzną pogodę. Po siewie całość delikatnie grabimy. Podlewamy trawnik unikając silnego strumienia wody.

CHWASTY NA TRAWNIKU

Pojawienie się chwastów jest sygnałem, że popełniamy błędy w pielęgnacji naszego trawnika, jak np. niewłaściwa wysokość koszenia.
Przy zbyt niskim koszeniu, braku nawożenia zmniejsza się tempo odrastania traw, w związku z tym ilość światła w dolnej warstwie trawnika zwiększa się, stwarzając dobre warunki dla wzrostu roślin niepożądanych (np. stokrotki pospolitej).
Także niewłaściwa wilgotność gleby sprzyja rozwojowi chwastów. Przy zbyt silnym uwilgotnieniu pojawiają się gatunki zachwaszczające trawnik. Niewłaściwa norma wysiewu również ma wpływ na zachwaszczanie. Przy zbyt rzadkim siewie trawy mogą zostać zagłuszone przez inne rośliny. Przy zbyt gęstym - trawy będą się wzajemnie zagłuszać.
Należy także pamiętać, aby kupować nasiona kwalifikowane, pochodzące z dobrych firm.

Dlaczego nawożenie jest konieczne?

Uprawa roślin w ogrodzie czy na działce, powoduje coroczne ubożenie gleby w składniki pokarmowe, które są przez rośliny pobierane i wbudowywane we własne tkanki. Składniki te nigdy do gleby nie wracają, ponieważ rośliny te zbieramy i wykorzystujemy (w przypadku warzyw, owoców i kwiatów ciętych), a przynajmniej ze względów estetycznych usuwamy ich obumarłe części, które w naturze uległyby rozkładowi czy też kosimy trawę. Ponieważ w ten sposób składniki pokarmowe są stale z gleby usuwane, musimy je tam także stale wprowadzać. W dodatku nasze ogrody bardzo często są zakładane na glebach, które z natury mają niewielką ilość składników dostępnych dla roślin – często są to gleby ubogie, piaszczyste i suche, więc poprawa ich jakości jest niezbędna, jeśli w ogóle chcemy tam uprawiać jakiekolwiek rośliny.
Podstawowym, niezbędnym na wszystkich rodzajach gleb rodzajem nawożenia jest nawożenie organiczne. Służy ono nie tylko wprowadzeniu do gleby składników pokarmowych, ale także poprawie jej struktury przez zwiększenie zawartości materii organicznej, co z kolei powoduje szereg bardzo istotnych, korzystnych dla roślin efektów. Materia organiczna ma szczególne znaczenie na glebach lekkich, piaszczystych, gdzie jej obecność pozwala na zatrzymywanie w glebie wilgoci i składników pokarmowych w formie dostępnej dla korzeni roślin. Nawożenie organiczne powinno być stosowane regularnie, co 3-4 lata i uzupełniane ściółkowaniem.
Nawozy mineralne służą szybkiemu zaopatrzeniu uprawianych roślin w potrzebne im mikro- i makroelementy. Ponieważ ich stosowanie niesie pewne ryzyko przenawożenia, dawka powinna być starannie dobrana i w razie konieczności podzielona na kilka części. W razie wątpliwości co do wielkości dawki zawsze lepiej opierać się na dolnej granicy dawki podanej przez producenta. Szczególnie ostrożnie należy postępować na glebach lekkich, piaszczystych, które mają małe zdolności zatrzymywania składników pokarmowych – im lżejsza gleba, tym mniejsza dawka nawozu może być zastosowana jednorazowo.
Rozróżnia się dwa podstawowe sposoby stosowania nawozów – nawożenie przedwegetacyjne (zwane też mniej precyzyjnie przedsiewnym) i nawożenie pogłówne.
Nawożenie przedwegetacyjne polega na wprowadzeniu do gleby nawozu przed siewem lub sadzeniem roślin i wymieszaniu go z glebą. W ten sposób stosuje się nawozy organiczne oraz nawozy mineralne o wolnym działaniu – wapniowe, fosforowe i potasowe.
Nawożenie pogłówne to "dokarmianie" roślin w trakcie sezonu wegetacyjnego, a więc w trakcie ich wzrostu. Podstawowymi nawozami stosowanymi w ten sposób są nawozy azotowe (azot łatwo ulatnia się do atmosfery po wprowadzeniu go do gleby, dlatego czas pomiędzy zastosowaniem nawozu a pobraniem go przez rośliny powinien być jak najkrótszy. Nawożenie pogłówne może być przeprowadzone doglebowo (przez wymieszanie stałego nawozu z glebą wokół roślin lub podlanie roślin jego roztworem) oraz dolistnie – przez spryskiwanie roślin roztworem nawozu. Ten drugi sposób pozwala na szybkie i bardzo efektywne wyrównanie ewentualnych niedoborów.

Jak ustalić potrzeby nawozowe?

Aby określić, jakie właściwie nawozy i w jakiej ilości powinniśmy zastosować w ogrodzie, musimy wiedzieć, jakie warunki panują tam obecnie. Najbardziej miarodajną i trudną do zastąpienia metodą ustalenia tego jest poddanie próbki gleby analizie chemicznej. Analizy takie wykonywane są usługowo przez Stacje Chemiczno-Rolnicze w całym kraju. Koszt usługi nie jest wysoki, więc skorzystanie z niej jest godne polecenia, szczególnie, jeśli zagospodarowujemy nowy teren i nie mamy pojęcia, co było tam uprawiane i w jaki sposób.
Wraz z wynikami analizy gleby można otrzymać konkretne zalecenia nawozowe.
Jeśli przeprowadzenie fachowej analizy jest z jakichś powodów niemożliwe, należy chociaż pobieżnie określić rodzaj i jakość gleby. W pierwszym rzędzie należy określić, czy gleba jest lekka, średio ciężka, czy ciężka. W tym celu przeprowadza się próbę dotykową, która polega na ściśnięciu w ręku garści ziemi z wykopanego dołka (miniodkrywki). Gleba lekka po ściśnięciu nie zachowuje kształtu, rozsypuje się na pył lub małe grudki, sprawia wrażenie jedynie lekko wilgotnej. Gleba ciężka przeciwnie – po ściśnięciu zachowuje kształt, nie pęka lub pęka bardzo nieznacznie, sprawia wrażenie mocno wilgotnej, często połyskującej. Efekt pośredni – rozsypanie się ściśniętej gleby na kilka mniejszych fragmentów wskazuje na glebę średniociężką. Warto także zaobserwować, co się dzieje z wodą po deszczu lub obfitym podlaniu – na glebie lekkiej i przepuszczalnej woda wsiąka od razu, praktycznie nie tworzą się kałuże, na glebie ciężkiej i zwięzłej woda wsiąka bardzo długo, a kałuże utrzymują się całymi godzinami, a czasem nawet dniami.
O żyzności gleby można wnioskować na podstawie kilku przesłanek, m.in. z jej barwy – barwa jasna, żółtawa wskazuje na niską zawartość próchnicy i wysoką zawartość piasku lub wapnia. Barwa ciemnobrązowa lub zbliżona do czarnej świadczy o dużej zawartości próchnicy w glebie. Warto także sprawdzić, jak głęboko na przekroju gleby sięga najwyższa warstwa – warstwa żyznej gleby. Jeśli nie przekracza ona 15-20 cm – gleba jest słaba, jeśli ma dużo więcej – gleba jest zasobna. Wskazówką jest też wzrost roślin uprawnych lub nawet chwastów – wysokie i bujne mimo braku zabiegów pielęgnacyjnych świadczą o dobrych warunkach glebowych. Spośród dzikich roślin szczególnie pokrzywa dostarcza wskazówki o zasobności gleby, szczególnie w związki azotowe. Oczywiście na ubogich glebach konieczne będzie stosowanie większej, niż na glebach żyznych, ilości nawozów - szczególnie organicznych.
W handlu dostępne są też domowe zestawy odczynników pozwalające ocenić w miarę dokładnie niektóre właściwości gleby i zawartość w niej różnych składników.
Jeśli potrzeby nawozowe nie zostały dokładnie ustalone, należy oprzeć się na stosowaniu nawozów organicznych, które nie niosą ryzyka przenawożenia, a jednocześnie wprowadzają do gleby wszystkie potrzebne roślinom makro- i mikroelementy. Z nawozów mineralnych należy stosować nawozy wieloskładnikowe, które są bezpieczniejsze niż jednoskładnikowe i stosować najniższe z podanych dawek. Nawozy jednoskładnikowe można zastosować tylko w razie stwierdzenia ewidentnych niedoborów konkretnego składnika.

Główne składniki pokarmowe (makroskładniki)

Do grupy tej należy kilka pierwiastków, które odgrywają szczególnie ważną rolę w życiu roślin i są potrzebne w stosunkowo dużych ilościach.
Azot (N) – Jest uważany za pierwiastek, od którego w największym wymiarze zależy wielkość plonu. Wynika to z faktu, że jest on elementem niezbędnym roślinom do wzrostu. Objawami niedoboru azotu w roślinie jest jasnozielony kolor liści i łodyg oraz wątły pokrój. W skrajnych wypadkach liście roślin żółkną, a owoce przedwcześnie dojrzewają. Szkodliwy jest także nadmiar tego składnika – rośliny przenawożone wytwarzają bardzo duże i liczne liście, jednak ich kwiaty i owoce są nieliczne i słabiej wykształcone. Nadmiar azotu wydłuża także okres wegetacji roślin, a przez to niekorzystnie wpływa na ich mrozoodporność – z tego względu nawożenie azotem musi zakończyć się w połowie lata.
Fosfor (P) – Jest niezbędny w wielu procesach życiowych roślin, m.in. do prawidłowego przebiegu fotosyntezy, oddychania i przemiany materii. Niedobór fosforu powoduje poważne osłabienie roślin, a szczególnie systemu korzeniowego. Wizualnym objawem niedoboru fosforu są fioletowe przebarwienia na łodygach i ogonkach liściowych. Niedobór fosforu jest szczególnie wyraźny u roślin młodych, intensywnie rosnących.
Potas (K) – Jest pierwiastkiem odgrywającym ogromną rolę w gospodarce wodnej roślin (pobieranie wody, transpiracja). Od dobrego zaopatrzenia roślin w ten składnik zależy ich wytrzymałość na suszę, a także mrozoodporność gatunków wieloletnich. Dobre zaopatrzenie w potas ma znaczenie także dla jakości owoców – są wtedy słodsze, bardziej aromatyczne i lepiej się przechowują oraz dla ilości, wielkości i intensywności barwy kwiatów. Niedobór potasu objawia się początkowo w postaci żółtych przebarwień występujących na najstarszych liściach. Występuje też charakterystyczna deformacja – wyginanie się blaszki liściowej ku dołowi.
Magnez (Mg) – Jest niezbędny składnikiem chlorofilu, dlatego ma podstawowy udział w procesie fotosyntezy. Niedobór magnezu powoduje zatem pogorszenie wzrostu i plonowania roślin. Typowym objawem niedoboru magnezu są żółte przebarwienia na liściach, przy czym nerwy liścia pozostają zielone.
Wapń (Ca) – W życiu rośliny jest odpowiedzialny za pobieranie innych składników pokarmowych, wzmacnia odporność roślin na choroby, jest także elementem budulcowym (składnikiem ścian komórkowych). Poza tym wpływa na rośliny w sposób pośredni – jest najważniejszym pierwiastkiem odpowiedzialnym za odczyn gleby. Niedobór wapnia objawia się deformacją i żółknięciem najmłodszych liści, jednak objawy te są rzadko obserwowane. Znacznie częściej spotyka się choroby fizjologiczne wywołane niedostatecznym zaopatrzeniem roślin w wapń, jak sucha zgnilizna wierzchołkowa owoców papryki i pomidora czy gorzka plamistość podskórna na owocach jabłek.
Siarka (S) - Jest niezbędnym składnikiem witamin, białek oraz innych ważnych dla roślin substancji (np. olejów zapachowych). Największe zapotrzebowanie na siarkę wykazują rośliny kapustne oraz motylkowe. Niedobór tego składnika praktycznie się nie zdarza, ze względu na znaczną zawartość siarki w powietrzu atmosferycznym oraz wprowadzanie siarki do gleby wraz z wieloma nawozami.